Türkçeden Romenceye geçerken bazı kelimeler şaşırtıcı derecede tanıdık gelebilir. Bunun nedeni yalnızca tesadüf değildir. Romence bir Roman dili olsa da Balkanlar’daki uzun tarihsel etkileşim sonucunda Türkçe dahil farklı dillerden çok sayıda kelime almıştır.
Türkçe ve Romence dilbilgisi bakımından oldukça farklıdır. Özellikle tanımlıklar, gramatik cinsiyet ve kelime dizilişi Türkçe konuşanların dikkat etmesi gereken başlıca konulardır.
Romence, Latinceden gelişmiş bir Roman dilidir. Bununla birlikte Osmanlı dönemi ve Balkanlar’daki uzun süreli temas, Romence söz varlığında Türkçe kökenli kelimeler bırakmıştır.
Bugün hâlâ karşılaşabileceğiniz bazı örnekler:
Bazılarının yazımı değişmiş olsa da ses veya anlam benzerliği Türkçe konuşan biri için hemen fark edilebilir.
Ancak iki dil arasında ortak görünen her kelimenin anlamı veya kullanım biçimi tamamen aynı olmayabilir. Bu nedenle yalnızca benzerliğe bakarak anlam çıkarmak yerine cümlenin bağlamını da dikkate almak gerekir.
Romence; İtalyanca, Fransızca, İspanyolca ve Portekizce gibi Latinceden gelişmiş Roman dilleri ailesine aittir.
Latin kökeni birçok temel kelimede görülebilir:
İtalyanca veya başka bir Roman dili biliyorsanız bazı kelime kökleri size tanıdık gelebilir. Bununla birlikte Romence, Balkan dilleriyle yüzyıllar süren etkileşim nedeniyle kendine özgü birçok gramer özelliği de geliştirmiştir.
Türkçede isimlerin gramatik cinsiyeti yoktur. Romencede ise isimler eril, dişil veya nötr olabilir.
Örneğin:
Romencedeki nötr isimler özellikle ilginçtir. Bu isimler tekilde eril, çoğulda ise dişil yapılara benzer şekilde davranır.
Örneğin:
un scaun – bir sandalye
două scaune – iki sandalye
Bu ayrım tanımlıkları, sayı sözcüklerini, sıfatları ve bazı diğer gramatik öğeleri etkileyebilir.
Türkçede böyle bir bilgi bulunmadığından kısa ve bağlamsız cümlelerde hedef kelimenin cinsiyeti özellikle önem kazanabilir.
Romencenin dikkat çekici özelliklerinden biri belirli tanımlığın çoğu zaman ismin sonuna eklenmesidir.
Örneğin:
om – adam
omul – adam / o adam
carte – kitap
cartea – kitap / o kitap
casă – ev
casa – ev / o ev
İngilizcede “the” kelimenin önüne gelirken Romencede karşılığı çoğunlukla kelimenin sonuna eklenir.
Türkçede ise böyle bir tanımlık sistemi olmadığı için bağlam önemlidir.
Örneğin:
Am cumpărat o carte.
Bir kitap aldım.
Am cumpărat cartea.
Kitabı aldım.
Türkçedeki “Kitap aldım” gibi bağlamı sınırlı bir ifade Romencede duruma göre farklı biçimlerde kurulabilir.
Türkçe eklemeli bir dildir. Tek bir kelimenin sonuna birden fazla ek getirerek oldukça fazla bilgi verebiliriz.
Örneğin:
arkadaşlarımdan
Bu kelime çoğulluk, sahiplik ve ayrılma anlamını tek başına taşır.
Romencede aynı anlam birkaç ayrı kelimeyle ifade edilir:
de la prietenii mei
arkadaşlarımdan / benim arkadaşlarımdan
Bu nedenle Türkçedeki kelimeleri Romenceye tek tek karşılıklarıyla aktarmaya çalışmak doğal olmayan sonuçlar verebilir. Cümlenin tamamının anlamını dikkate almak daha önemlidir.
Romencede Türkçedekine benzer bir samimi ve resmi hitap ayrımı bulunur.
tu yakın ve samimi konuşmalarda kullanılan “sen” biçimidir.
dumneavoastră ise resmi veya mesafeli konuşmalarda kullanılan “siz” biçimidir. Tek bir kişiye saygılı biçimde hitap ederken de kullanılabilir.
Örneğin bir arkadaşınıza yazarken tu, bir müşteri veya iş bağlantısıyla ilk kez iletişim kurarken ise dumneavoastră daha uygun olabilir.
İş yazışmalarında sık karşılaşılan ifadelerden bazıları şunlardır:
Bună ziua – İyi günler
Stimate domnule… – Sayın Bay…
Stimată doamnă… – Sayın Bayan…
Cu stimă – Saygılarımla
Önemli bir resmi yazışmada hitap biçiminin ve metnin tonunun ayrıca kontrol edilmesi faydalıdır.
Romence Latin alfabesini kullanır ancak Türkçede bulunmayan bazı karakterlere sahiptir:
ă, â, î, ș, ț
Örneğin:
română – Romence
mulțumesc – teşekkür ederim
țară – ülke
și – ve
Bu işaretler yalnızca görsel ayrıntılar değildir. Harfin telaffuzunu ve bazen kelimenin doğru yazımını belirler.
Bir metni başka bir programa kopyalarken özellikle ș ve ț karakterlerinin doğru korunduğunu kontrol etmek yararlı olabilir.
Moldova Cumhuriyeti’nin devlet dili Romencedir.
Romanya ve Moldova’da kullanılan standart yazı dili büyük ölçüde aynıdır. Bununla birlikte günlük konuşmada bölgesel aksanlar, farklı kelime tercihleri ve Moldova’daki tarihsel Rusça etkisi nedeniyle bazı farklılıklarla karşılaşılabilir.
Standart bir Romence metin çoğu genel kullanımda hem Romanya’da hem Moldova’da anlaşılır.
Belirli bir bölgeye yönelik reklam, resmi belge veya profesyonel içerik hazırlanıyorsa yerel kullanımın ayrıca kontrol edilmesi daha doğru olur.
Kısa günlük cümlelerde sonuçları kontrol etmek genellikle daha kolaydır. Uzun veya karmaşık metinlerde ise birkaç noktaya özellikle dikkat etmek gerekir:
Otomatik araçlar kısa mesajların anlamını görmek, günlük ifadeler oluşturmak veya bir metnin ilk taslağını hazırlamak için kullanışlıdır. Ancak bağlamın kritik olduğu metinlerde insan kontrolü hâlâ önemlidir.
Türkçeden Romenceye kelime ve cümle çevrilebilir mi?
Evet. Tek kelimelerin yanı sıra günlük cümleleri ve daha uzun metinleri de Romenceye aktarabilirsiniz. Cümlenin bağlamı ne kadar açık olursa anlamın doğru aktarılması o kadar kolaylaşır.
Moldova için de Romence kullanabilir miyim?
Evet. Moldova Cumhuriyeti’nin devlet dili Romencedir. Günlük konuşmada bazı bölgesel kelime ve telaffuz farklılıkları bulunabilir.
Romencedeki özel harfler destekleniyor mu?
Romencede ă, â, î, ș ve ț harfleri kullanılır. Sonucu kopyalarken bu karakterlerin doğru şekilde korunduğunu kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır.
Romencede neden bazı kelimeler Türkçeye benziyor?
Türkçe ve Romence arasında yüzyıllar boyunca Balkanlar üzerinden dil teması yaşanmıştır. Bu nedenle Romencede Türkçe kökenli veya Türkçe aracılığıyla geçmiş çeşitli kelimeler bulunur.
Romence metni sesli dinleyebilir miyim?
Sesli okuma özelliği bulunan sonuçlarda Romence metnin telaffuzunu dinleyebilirsiniz. Bu özellik özellikle ă, â, î, ș ve ț gibi Türkçede bulunmayan sesleri öğrenirken faydalıdır.
Resmi belgeler için otomatik sonuç yeterli mi?
Resmi, hukuki, tıbbi veya ticari açıdan önemli belgelerde otomatik sonucu son metin olarak kullanmak yerine uzman bir tercümana kontrol ettirmek daha güvenlidir.