Türkçeden Bengalce’ye çevirenlerin sayısı az ama çeşitli bağlamlarda gerçek bir ihtiyaç vardır. Türkiye’deki Bangladeşli işçilerle iletişim, Bangladeş’e mal gönderen Türk firmaları, Tagore çevirileri, akademik araştırmalar. Bu yöne özgü bazı pratik dikkat noktaları var.
Türkçe Latin alfabesini, Bengalce kendi alfabesini (Brahmi kökenli) kullanır. Çıktı Bengalce karakterlerle yazılır:
Bengalce alfabesi 11 ünlü ve 39 ünsüz harf içerir. Yazımda heceler birer blok halinde gelir; bir bloğun içinde ünsüz harfler birleşik kompleks formlar oluşturabilir.
Bu özellik bazı font sorunlarına yol açabilir. Eski tarayıcılar veya Office uygulamaları Bengalce karakterleri yanlış görüntüleyebilir; kompleks ünsüz formları parçalanmış görünebilir. Modern tarayıcılar (Chrome, Firefox, Safari güncel sürümleri) ve UTF-8 destekli ortamlar Bengalce’yi doğru gösterir.
Bengalce cümle yapısı özne-nesne-fiil; Türkçe ile aynı sırada. Bu Türkçeden çevirde büyük avantaj sağlar:
Hint-Avrupa dilleri arasında bu özellik nadirdir; Bengalce Sanskrit’in soyundan gelir ama cümle yapısı Hindistan alt kıtasının yerli dillerinden (Dravid ailesi) etki almıştır.
Türkçedeki ek mantığı Bengalce’de farklı çalışır. Türkçe sondan ekler dizer; Bengalce ekler ve edatlar karışık kullanılır. Sahiplik, hal, çoğul ekleri vardır ama her isim için aynı sistemli paterni izlemez.
Bengalce cinsiyetsizdir. Türkçe gibi “o” zamiri (সে, se) hem erkek hem kadın için aynı kullanılır. Bu özellik Türkçeden Bengalce’ye çeviride büyük rahatlık sağlar; cinsiyet seçimi yapma sorunu yoktur.
Hintçe ile karşılaştırırsanız fark görünür: Hintçe iki cinsiyet kullanır (eril, dişil); Bengalce hiç cinsiyet kullanmaz. Bu yüzden aynı bölgenin iki dili farklı çeviri zorlukları sunar.
Bengalce’de “sen” üç katmanlı kullanılır:
Türkçedeki “sen-siz” ayrımı Bengalce’nin “tumi-apni” ayrımıyla doğal eşleşir. “Tui” formu Türkçede karşılığı olmayan ekstra düzey; günlük dilde dikkatli kullanılmalı.
Çıktı varsayılan olarak “apni” formu üretir; iş yazışması ve resmi iletişim için doğru seçim.
“Arkadaşlarımdan” Türkçede tek kelimedir; Bengalce’de parçalara dağılır:
Sonuç: “আমার বন্ধুদের থেকে” (amar bondhuder theke – benim arkadaşlardan). Türkçe tek kelimede taşınan dört bilgi Bengalce’de üç-dört kelimeye dağılır.
Bu uzama Bengalce’nin doğal akışında sorun yaratmaz; ama metnin Türkçe’sinden yaklaşık yüzde 30-50 daha uzun olacağını beklemek lazım.
Türkiye’deki Bangladeşli işçilerle iletişim. İstanbul, Ankara’da Bangladeşli işçi sayısı arttı. Tekstil, hizmet, küçük işletmelerde çalışıyor. İş sözleşmesi, kira sözleşmesi, sağlık formu gibi belgeler için Türkçeden Bengalce’ye çeviri günlük gereklilik olabilir. Resmi belgelerde yeminli tercüman gerekir.
Bangladeş’e ihracat. Türk gıda, tekstil makinası, ilaç firmalarının Bangladeş pazarına açılması için ürün açıklamaları, kullanım talimatları, etiket çevirisi gerekir. Çoğunlukla İngilizce yeterli olur ama yerel etiketler Bengalce gerektirebilir.
Tagore eserleri ve akademik metinler. Türk akademisyenler Tagore’un Bengalce orijinal metinleri üzerinde çalışmak için çeviri kullanır. Şiir çevirisi makine için zayıftır; profesyonel edebi tercüman gereklidir.
Diaspora bağlantıları. Türkiye’de Bangladeşli sığınmacı veya öğrenci ailelerinin Bangladeş’teki akrabalarıyla iletişim için belge çevirisi.
Üniversite başvuruları. Bangladeş’ten Türkiye’ye gelen üniversite öğrencileri için diploma denklik, transcript, başvuru belgeleri Türkçeden Bengalce’ye veya tersine çevrilir. Resmi süreçlerde yeminli tercüman gereklidir.