Çekçe denilince akla genelde aynı kelime gelir: “Strč prst skrz krk” (parmağını boğazından geçir). Beş kelime, 18 harf, ünlü harf yok. Bu cümle dilbilimcilerin Çekçe’nin ünsüz yoğunluğunu örneklemek için kullandığı meşhur tekerlemedir. Çekçe sandığınızdan daha fazla “ünlüsüz” hece kabul eder; r ve l harfleri ünlü gibi davranabilir.
Çekçe Latin alfabesini kullanır ama özel işaretlerle zenginleştirilmiştir:
Bu işaretler kelimeyi tamamen değiştirir. “byt” (daire) ve “být” (olmak) farklı kelimelerdir; tek fark akut işaretinin “y” üstünde olup olmaması. Çıktıda bu işaretlerin doğru görünmesi kritiktir; aksi halde yanlış kelime üretilir.
“ř” harfi Çekçe’ye özel bir sestir; başka hiçbir dilde tam karşılığı yoktur. “Rzh” gibi titreşimli ses çıkar. Ünlü Çek bestecisi Antonín Dvořák’ın isminin doğru telaffuzunda bu harf kilit rol oynar.
Çekçe Slav dili olarak güçlü hal sistemine sahiptir. Bulgarca ile farklı, Çekçe halleri kaybetmemiştir; aksine yedi hal aktif kullanılır:
Türkçe’nin altı haline yedinci olarak vokativ eklenir; Türkçede doğrudan karşılığı olmayan bu hal yalnızca seslenme ifadelerinde kullanılır. “Petře!” (Peter’e sesleniş) yapısı Türkçe’ye “Peter!” diye geçer; Çekçe seslenme eki “-e” Türkçe’de eksiz kalır.
Türkçeden Çekçe’ye çeviride hal sistemi paralelliği motoru kolaylaştırır. Türkçenin “evden geliyorum” cümlesindeki ayrılma eki Çekçe’nin “z domu” (z + genitiv) yapısına dönüşür.
Çekçe’de üç cinsiyet vardır: eril (mužský), dişil (ženský), nötr (střední). Eril cinsiyet kendi içinde de ikiye ayrılır: canlı (životný) ve cansız (neživotný). Bu ayrım çoğul çekimlerde fark yaratır.
Türkçeden çevirde motorun cinsiyet seçimi yapması gerekir. “Doktor geldi” cümlesi cinsiyet bilgisi yoksa “Doktor přišel” (eril) çıkar.
İki dil tarihsel olarak coğrafi olarak uzakta kalmıştır. Türkçeden Çekçe’ye doğrudan kelime geçişi az; çoğu Türkçe kelime Çekçe’ye Almanca veya Macarca üzerinden ulaşmıştır.
Çekçe’de bulunabilen Türkçe kökenli kelimeler:
Sınırlı bir liste; Bulgarca veya Romence ile karşılaştırılamaz.
Çek Cumhuriyeti’nde çalışan Türkler. Prag, Brno, Ostrava’da Türk profesyonel ve öğrenci sayısı arttı. Yazılım, mühendislik, akademi alanlarında Türk varlığı görünür. Oturma izni belgeleri, sözleşmeler, vergi yazışmaları için Çekçe çeviri günlük gereklilik.
Çek turistleri Türkiye’de. Antalya, Side, Alanya’da Çek tatilciler yaygın grup. Otel personeli için temel cümleler ezberleme amacıyla makine çevirisi başlangıç noktası.
Çek otomotiv ve sanayi. Škoda Auto (Volkswagen Group bünyesinde) Türk pazarında güçlü; Türkiye’de Çek malı çeşitli sektörlerde mevcut. İş yazışmalarında Çekçe çeviri ortaya çıkabilir.
Akademik araştırma. Orta Avrupa tarihi, Habsburg dönemi, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ile Osmanlı ilişkileri konularında Çekçe kaynaklara erişim gerekir. Bohemya tarihi, Slav dilbilim çalışmaları için Çekçe okumak yararlıdır.
Bira sektörü. Çek Cumhuriyeti dünya bira tüketiminin en yüksek olduğu ülkelerden. Pilsner Urquell, Budvar, Staropramen gibi markaların Türkiye’deki distribütörleri için ürün açıklamaları Çekçe’den Türkçe’ye çevrilir; ters yön de mümkün.
Cam ve kristal. Çek camcılık dünyasında ünlü (Bohemia kristal). Türkiye’deki ithalatçılar ürün çeşitliliği için Çekçe katalog çevirir.