Almanca’da bir cümleyi anlamak için cümlenin sonunu beklemek zorunda kalırsınız. Çünkü fiil oraya gider. “Ich habe gestern mit meinen Freunden im Park einen langen Spaziergang gemacht” cümlesini okurken son kelimeye kadar ne yaptığınızı bilemezsiniz, “gemacht” (yaptım) gelene kadar.
Bu özellik Almanca’yı Türkçeye yaklaştırır bir bakıma. Türkçe de fiili sona koyar. Ama Almanca’nın kuralı daha katıdır ve yer cümle çeşidine göre değişir; ana cümlede ikinci pozisyon, yan cümlede tam sonda.
Almanca isimleri üç sınıfa ayırır: der (eril), die (dişil), das (nötr). Ve bu cinsiyet mantıkla pek uyuşmaz. Örnekler:
İlginç tarafı: Fransızca’da güneş eril, ay dişil. İki Avrupa dili aynı kavramları farklı cinsiyetlerle eşleştirmiş. Bu da gösteriyor ki cinsiyet ayrımı dilden dile keyfi.
Ek olarak dört hal var: yalın (Nominativ), suçlayıcı (Akkusativ), ayrılma (Dativ), iyelik (Genitiv). Tanımlık her hal için değişir. “der” tanımlığı dört halde “der/den/dem/des” şeklinde dönüşür. Bu yapı Almanca öğrenenler için en zor kısımdır.
Türkçeye çeviride hal sistemi sorun yaratmaz; çünkü Türkçenin de hal sistemi var. Ama Türkçeden Almancaya çevirirken motor cinsiyeti seçmek zorunda. Cümle bağlamı belli değilse rastgele bir cinsiyet atanır; çıktıyı kontrol etmek lazım.
Almanca uzun birleşik kelimeleriyle ünlüdür. Farklı kavramlar tek kelime halinde birbirine yapışır:
Bu kelimeler Türkçeye çevrildiğinde birden fazla kelimeye dağılır. Çeviri aracı bu yapıyı tanır ve doğru parçalar.
Ters yönde, Türkçeden Almancaya çevirirken Türkçenin “iş arkadaşı” gibi tamlamaları “Arbeitskollege” gibi tek kelimeye dönüşür. Çıktıdaki uzun kelimelere alışmak biraz zaman alabilir.
Türkçedeki “sen-siz” ayrımı Almanca’da aynı şekilde vardır:
Önemli: “Sie” hem “siz” (resmi tekil) hem “onlar” (üçüncü çoğul) anlamına gelir. Hangisinin geçerli olduğu cümle yapısından çıkar. Çeviri çıktısında bu ayrım kaynağa uygun yapılır. Türkçede “siz” diyorsanız Almanca çıktı resmi “Sie” kullanır.
İş yazışmalarında ve yabancı biriyle iletişimde “Sie” formu standarttır. Tanışıklık derinleştiğinde geçiş ritüeli vardır: yaşı veya statüsü daha üst olan kişi “duzen wir uns” (sen-siz olalım) der ve “du” formuna geçilir.
Almanya’da yaklaşık 3 milyon Türk asıllı vatandaş yaşar; Avrupa’nın en büyük Türk diasporası burada. Bu durum Almanya ile Türkiye arasında kelime alışverişine yol açtı.
Türkçeden Almanca’ya geçen veya Türkler arasında yaygın kullanılan kelimeler:
Türkiye’de Almanca’dan gelmiş kelimeler de mevcuttur, çoğu teknik:
Almanya’daki yakınlarla iletişim. Türkiye’den Almanya’ya gönderilen mektuplar, e-postalar, resmi belgeler için Almanca çeviri günlük gerçektir. Almanya’daki gurbetçilerin Türkiye’de yaşayan akrabaları için de aynı durum geçerli; bürokratik yazışmalarda makine çevirisi başlangıç noktası olur.
Almanya’da iş başvurusu. CV ve niyet mektubu Almanca yazılır. Otomatik çeviri ilk taslağı oluşturur; nihai metin Almanca bilen biri tarafından mutlaka kontrol edilmeli. Almanya’da iş başvurusunun dili profesyonelliğin ölçütüdür.
Vize ve oturma izni belgeleri. Almanya konsoloslukları, Auslanderbehörde (yabancılar dairesi), aile birleşimi prosedürleri için Almanca belgeler hazırlanır. Resmi yazışmada yeminli tercüman zorunludur; ama belgelerin ne dediğini anlamak için makine çevirisi yararlı.
Otomobil ve teknik dokümantasyon. Volkswagen, BMW, Mercedes-Benz, Audi belgeleri sıkça Almanca olur. Türkiye’deki teknisyenler ve mühendisler bu belgeleri hızlı çözmek için makine çevirisi kullanır.
Akademik kaynaklar. Felsefe, sosyoloji, hukuk, mühendislik alanlarında Almanca akademik üretim güçlüdür. Heidegger’in, Habermas’ın, Weber’in orijinal metinlerine erişmek için Almanca okumak gerekir.