Çince çevirinin ilk büyük şoku tonlardır. Aynı yazım, aynı harf dizilimi, ama farklı tonda söylendiğinde tamamen başka bir kelime. “ma” hecesi dört şey demek olabilir: anne (mā, birinci ton), kenevir (má, ikinci ton), at (mǎ, üçüncü ton), azarlamak (mà, dördüncü ton). Yazılı çeviride bu tonlar pinyin işaretleriyle korunur ama karakterlerle yazıldığında her tonun ayrı karakteri vardır: 妈 (anne), 麻 (kenevir), 马 (at), 骂 (azarlamak).
Çince yazımı dünyanın en eski sürekli kullanılan yazı sistemidir, MÖ 14. yüzyıla kadar geri gider. Modern Çince iki yazım sistemiyle gelir:
Geleneksel karakterler (繁體字): Tayvan, Hong Kong, Macau’da kullanılır. Daha karmaşık şekilleri korur. “aşk” kelimesi 愛 yazılır.
Sadeleştirilmiş karakterler (简体字): Çin Halk Cumhuriyeti’nde 1950’lerin ortasında devlet politikasıyla benimsendi. Aynı kelime daha az çizgiyle yazılır. “aşk” 爱 olur.
Çeviri çıktısı varsayılan olarak sadeleştirilmiş yazımdadır; çoğu kullanıcının ihtiyacı budur. Tayvanlı bir iş ortağına yazıyorsanız geleneksel yazım gerekir; bu durumda çıktıyı sonradan dönüştürmeniz gerekir.
Pinyin (拼音): Latin alfabesiyle yazılmış telaffuz rehberi. “你好” (merhaba) pinyin’de “nǐ hǎo” diye yazılır. Eğitimde, sözlüklerde ve yabancılar için temel araçtır. Çinli çocuklar bile okula başlarken önce pinyin öğrenir, sonra karakterleri.
Türkçe ile Çince yapısal olarak çok farklı yerlerde durur. Bu farkları bilmek çeviri çıktısını anlamlandırmaya yardımcı olur.
Çince eklemeli değil, izole bir dildir. Türkçede “evlerimizdeydiler” tek kelimedir; sekiz ek bir kökün üstüne dizilir. Çince’de aynı anlamı vermek için ayrı kelimeler yan yana gelir: 他们以前在我们家 (tāmen yǐqián zài wǒmen jiā), kelime kelime “onlar önceden bizim evde”. Kelimeler değişmez, yer ve sıra anlamı belirler.
Zaman ekleri yok. Çince fiili çekmez; gitti, gidiyor, gidecek aynı kelimeyi kullanır. Zaman bağlamdan veya zaman belirteçlerinden çıkar: “dün gitti” yerine “dün gidiyor” (昨天去, zuótiān qù). Çeviride Türkçedeki çekimleri Çince motoru zaman belirteçlerine dönüştürür; çıktıda “dün/şu an/yarın” gibi kelimeler eklenebilir.
Çoğul yok. “Kitap” ve “kitaplar” Çince’de çoğunlukla aynı kelimedir (书, shū). Sayı belirtmek istiyorsanız sayıyı koymak yeterli: “üç kitap” 三本书 (sān běn shū).
Sayma sözcükleri var. Çince’de bir nesneyi saymak için “sayma sözcüğü” gerekir. Türkçedeki “bir bardak su” yapısına benzer ama Çince’de hemen her isim için ayrı bir sayma sözcüğü vardır. Kitap için 本 (běn), kişi için 个 (gè), uzun nesneler için 条 (tiáo), düz nesneler için 张 (zhāng). “Üç kitap” 三本书, “üç kişi” 三个人, “üç balık” 三条鱼.
Çin’de yaklaşık 1,4 milyar kişi yaşar ve hepsi aynı Çinceyi konuşmaz. Yazılı dil tüm Çin’de aynıdır, bu büyük şanstır. Ama konuşma birbirinden anlaşılmayacak kadar farklı olabilir:
Çeviri aracı standart Mandarin üretir. Hong Kong veya Tayvan’a özel bir mesaj yazıyorsanız Kantonca farkları çıktıda görünmez. Bu sınırlamayı bilerek hareket etmek lazım.
Türkçe ve Çince arasında doğrudan tarihsel akrabalık yoktur ama temas vardı. İpek Yolu boyunca Çinli, Türk, Sogdlu, Uygur tüccarlar yüzyıllarca alışveriş yaptı. Bu süreçte birkaç kelime aktarımı olmuş:
Modern dönemde Çinli yatırımcıların Türkiye’de varlığı artıyor; havalimanlarında Çinli turist sayısı her yıl yükseliyor. Bu trend Çince çeviri ihtiyacını günlük seviyeye taşıdı.
E-ticaret ve Aliexpress. Türk tüketicilerin Çinli satıcılarla iletişimi ürün soruları, kargo takibi, iade taleplerinde ortaya çıkar. Çoğu satıcı İngilizce de bilir ama bazen Çince mesaj atmak daha hızlı sonuç verir.
Çinli üretici firmalarla iş. Türkiye’de Çin’den ithalat yapan firmalar kataloglar, tedarikçi mesajları, gümrük belgeleri çevirmek zorunda kalır. Yıllık binlerce saat çeviri işi makine çevirisiyle hızlanır; resmi belgeler için profesyonel destek gerekir.
Çin turizmi. Çinli turistler İstanbul, Kapadokya, Antalya’yı keşfediyor. Otel ve restoran personeli temel diyalogları öğrenmek için araç kullanır. Çinli turistlerin hassasiyetlerini bilmek de önemli (örneğin “4” sayısı uğursuz sayılır, hediye paketinde dikkat edilir).
Çin Üniversiteleri için başvuru. Türkiye’den Çin’e öğrenci hareketi son 10 yılda büyüdü. Confucius enstitüleri Türkiye’de Çince eğitimi sunuyor. Başvuru belgelerinde ön çeviri için makine çevirisi yardımcıdır; resmi belgeler yeminli tercüman gerektirir.
Akademik araştırma. Türkoloji, Sinoloji, Asya tarihi alanlarında Çince kaynaklara ulaşmak gerekir. Çin arşivlerinde Türk tarihiyle ilgili çok sayıda belge vardır.