Fransızca konuşan biri “comment ça va ?” dediğinde kulağınıza yazılışından oldukça farklı bir ses gelir. “Beaucoup” kelimesindeki harflerin tamamı tek tek duyulmaz; “homme” yazıldığı gibi okunmaz. Fransızcayı öğrenirken en çok dikkat çeken özelliklerden biri de budur: yazım ile telaffuz arasındaki fark.
Fransızcada özellikle kelime sonundaki bazı harfler çoğu zaman telaffuz edilmez. Genel olarak şu örneklerle karşılaşabilirsiniz:
Ancak kurallar her zaman kelimeyi tek başına okumakla bitmez. Fransızcanın önemli özelliklerinden biri de liaison, yani kelimeler arasındaki ses bağlantısıdır.
Normalde okunmayan bir kelime sonu ünsüzü, ardından ünlüyle başlayan başka bir kelime geldiğinde bazı durumlarda duyulabilir. Örneğin:
les amis
Buradaki les kelimesinin sonundaki “s”, kelime tek başına söylendiğinde okunmaz. Ancak amis ünlüyle başladığı için ifade yaklaşık olarak “lez ami” şeklinde duyulur.
Bu nedenle Fransızcada bir kelimenin nasıl yazıldığını görmek her zaman nasıl söylendiğini anlamaya yetmez. Özellikle dili yeni öğrenenler için sesli okuma özelliği telaffuzu kontrol etmenin pratik yollarından biridir.
Fransızcada isimler eril veya dişil olarak sınıflandırılır. Türkçede böyle bir gramatik cinsiyet ayrımı olmadığı için bu yapı ilk başta alışılmadık gelebilir.
Örneğin:
le livre – kitap, eril
la table – masa, dişil
le soleil – güneş, eril
la lune – ay, dişil
Bir kelimenin cinsiyetini yalnızca anlamına bakarak tahmin etmek her zaman mümkün değildir. Bu nedenle yeni bir Fransızca isim öğrenirken onu tanımlığıyla birlikte öğrenmek genellikle daha kullanışlıdır.
Fransızcada belirli tanımlık olarak le, la, les; belirsiz tanımlık olarak ise un, une, des kullanılır.
Türkçede İngilizcedeki “a” veya “the” benzeri ayrı bir tanımlık sistemi bulunmadığından, Türkçe bir cümle Fransızcaya aktarılırken bağlam önem kazanır.
Örneğin “Kitap okudum” cümlesindeki “kitap”, duruma göre un livre gibi belirsiz veya daha önce sözü edilmiş belirli bir kitaptan bahsediliyorsa le livre şeklinde ifade edilebilir.
Türkçedeki “sen” ve “siz” ayrımına benzer bir sistem Fransızcada da vardır:
tu: arkadaşlar, aile üyeleri, çocuklar ve yakın ilişkiler
vous: yabancılar, resmi ilişkiler, mesafeli konuşmalar ve çoğul “siz”
Ancak hangi zamirin kullanılacağı yalnızca gramerle ilgili değildir; sosyal ilişkinin tonunu da belirler.
Yeni tanıştığınız bir yetişkine genellikle vous ile hitap etmek daha güvenli kabul edilir. İlişki samimileştikçe taraflar tu kullanmaya geçebilir. Bu geçiş için Fransızcada tutoyer fiili bile vardır.
Öğretmen-öğrenci, müşteri-çalışan veya yönetici-çalışan gibi ilişkilerde kullanım yaşa, ortama ve kuruma göre değişebilir.
İş yazışmalarında ise vous genellikle standart tercihtir. Fransızca bir iş e-postasında gereğinden fazla samimi bir “tu” kullanılması metnin tonunu değiştirebilir.
Bu nedenle özellikle resmi metinlerde yalnızca kelimelerin anlamına değil, hitap biçimine de dikkat etmek gerekir.
İngilizceden gelen kelimelerin Fransızcada kullanımı uzun süredir tartışılan bir konudur. Fransa’daki çeşitli kurumlar ve dil kuruluşları, özellikle teknoloji ve kamusal iletişim alanlarında yabancı terimlere Fransızca karşılıklar önerebilir.
Bazı Fransızca karşılıklar tamamen yerleşmiştir:
ordinateur: bilgisayar
logiciel: yazılım
courriel: e-posta
mot-dièse: hashtag için önerilmiş karşılıklardan biri
Ancak resmi olarak önerilen her kelime günlük konuşmada aynı ölçüde benimsenmez.
Örneğin ordinateur ve logiciel son derece doğal ve yaygın kelimelerdir. Buna karşılık Fransa’da e-mail, mail, week-end ve hashtag gibi İngilizce kökenli ifadeler günlük kullanımda sıkça duyulur.
Kanada Fransızcasında, özellikle Quebec’te, İngilizce kelimeler yerine Fransızca karşılık kullanma eğilimi bazı alanlarda daha güçlüdür. Bu nedenle Fransa için hazırlanmış doğal bir metin ile Quebec’e yönelik bir metin arasında kelime tercihi bakımından farklılıklar olabilir.
Fransızca, özellikle Osmanlı’nın son dönemlerinden Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar Türkiye’de önemli bir kültür ve eğitim diliydi.
Tanzimat döneminden itibaren Fransa ile artan siyasi ve kültürel ilişkiler, Avrupa’da eğitim gören Osmanlı aydınları ve Fransız edebiyatının etkisi sonucunda çok sayıda Fransızca kelime Türkçeye girdi.
Bugün günlük Türkçede kullandığımız pek çok kelimenin Fransızcayla bağlantısı vardır:
Bu kelimelerin bazıları Türkçenin ses yapısına uyarlanmış olduğu için Fransızca karşılıklarını gördüğünüzde tanıdık gelebilir.
Ancak iki dilde benzer görünen her kelimenin günümüzde tamamen aynı anlamda kullanıldığını varsaymamak gerekir. Zaman içinde anlam ve kullanım farklılaşmış olabilir.
Fransızca ile Türkçe arasında dil desteğine farklı alanlarda ihtiyaç duyulabilir.
İş hayatı: Fransa ve Türkiye arasında otomotiv, havacılık, enerji, perakende, gıda ve sanayi gibi pek çok sektörde ticari ilişkiler bulunur. Fransızca e-postaların veya belgelerin genel anlamını çıkarmak ve ilk taslakları hazırlamak için dijital araçlardan yararlanılabilir.
Kuzey ve Batı Afrika: Cezayir, Tunus, Fas ve Senegal gibi birçok ülkede Fransızca iş, eğitim veya kamu hayatında önemli bir yere sahiptir. Bu bölgelerle çalışan şirketler ve kurumlar Fransızca belgelerle sıkça karşılaşabilir.
Kanada ve Quebec: Quebec’te Fransızca günlük yaşamın ve kamu hizmetlerinin temel dilidir. Bununla birlikte kelime seçimi, telaffuz ve bazı ifadeler Avrupa Fransızcasından farklı olabilir. Quebec’e yönelik bir metinde yerel kullanımın ayrıca kontrol edilmesi faydalıdır.
Akademik çalışmalar: Felsefe, sosyoloji, siyaset bilimi, sanat tarihi ve edebiyat gibi alanlarda Fransızca çok geniş bir kaynak birikimine sahiptir. Foucault, Derrida, Bourdieu ve Sartre gibi düşünürlerin özgün metinlerini inceleyen öğrenciler için Fransızca önemli olabilir.
Moda ve gastronomi: Moda, parfüm, kozmetik ve gastronomi alanlarında çok sayıda Fransızca terim uluslararası kullanıma girmiştir. Haute couture, haute cuisine, parfum, à la carte gibi ifadeler Fransızcanın bu alanlardaki kültürel etkisini gösterir.
Quebec Fransızcası ile Avrupa Fransızcası aynı mı?
Temel dil aynıdır ancak kelime seçimi, telaffuz ve bazı günlük ifadelerde farklılıklar bulunur. Quebec’e yönelik önemli bir metinde yerel kullanımı ayrıca kontrol etmek faydalı olabilir.
Aksanlı Fransızca harfler kullanılabilir mi?
Evet. é, è, ê, ë, à, â, ç, ô, ù gibi karakterler Fransızca yazımın normal bir parçasıdır ve doğru kullanılmaları önemlidir.
Sesli okuma özelliği neden önemli?
Fransızcada yazım ve telaffuz arasında belirgin farklar olduğu için bir kelimeyi yalnızca yazılı olarak görmek doğru telaffuzu tahmin etmek için her zaman yeterli değildir. Sesli okuma özellikle yeni kelimelerde yardımcı olabilir.
Fransızcada 1990 yazım düzenlemeleri kullanılıyor mu?
1990’da önerilen yazım düzenlemeleri bazı kelimeler için alternatif biçimler getirdi. Geleneksel yazımlar da kullanılmaya devam eder ve iki biçimle de karşılaşmak mümkündür.