Yunanca’ya bakan biri tanıdık bir şeyle karşılaşır: alfabe. Yunan alfabesi Latin alfabesinin uzak akrabasıdır. Aslında Latin alfabesi, Yunan alfabesinden Etrüsk üzerinden Romalılara geçmiştir. Bugün matematik formüllerinde kullandığımız α, β, π, Σ, μ harflerinin hepsi Yunan alfabesinden gelir. Bu görsel tanıdıklık Yunanca öğrenenlere küçük bir avantaj sağlar.

Alfabenin Mantığı

Yunan alfabesi 24 harftir. Bazıları görünüşte Latin alfabesine benzese de farklı sesleri temsil eder:

Α α (alfa) – Türkçe “a”
Β β (beta) – Türkçe “v” sesini verir, “b” değil
Γ γ (gama) – Yumuşak “ğ” gibi
Δ δ (delta) – İngilizce “th” gibi (this’teki)
Ε ε (epsilon) – Türkçe “e”
Η η (eta) – Türkçe “i” (uzun ünlü)
Θ θ (teta) – İngilizce “th” gibi (think’teki)
Λ λ (lamda) – Türkçe “l”
Μ μ (mü) – Türkçe “m”
Ν ν (nü) – Türkçe “n”
Ο ο (omikron) – Türkçe “o”
Π π (pi) – Türkçe “p”
Ρ ρ (ro) – Türkçe “r”
Σ σ ς (sigma) – Türkçe “s”
Τ τ (tau) – Türkçe “t”
Φ φ (fi) – Türkçe “f”
Χ χ (hi) – Türkçe “h” (sert)
Ω ω (omega) – Türkçe “o” (uzun)

İlk başta zor görünür ama 24 harf birkaç gün içinde tanınır hale gelir. Latin’le karışıklık yaratan harfler özellikle önemli: Β “v”dir, “b” değil; Η “i”dir, “h” değil; Ρ “r”dir, “p” değil.

Yunanca’nın Tarihi Akışı

Yunanca dünyanın en eski sürekli kayıt altına alınmış dillerinden biridir. Mikenian Yunancası MÖ 1400’lere uzanır. Klasik dönem (MÖ 5. yüzyıl) ile Helenistik dönem (MÖ 4-1. yüzyıl) Yunanca’yı Akdeniz’in ortak dili yaptı; Yeni Ahit’in büyük kısmı bu dönem Yunancasıyla yazılmıştır.

Bizans Yunancası (4-15. yüzyıl) imparatorluğun resmi diliydi. Konstantinopolis düştüğünde (1453) Yunanca İstanbul’da hâlâ konuşulan canlı bir dildi.

Modern Yunanca 19. yüzyılda iki versiyona bölündü: “Katharevusa” (saflaştırılmış, klasik forma yakın yapay dil) ve “Demotiki” (halk Yunancası). 1976’da Demotiki resmi dil olarak kabul edildi. Bugünkü standart Yunanca Demotiki temellidir.

Çeviri çıktısı modern Demotiki’dir. Klasik Yunanca metinleri çevirme ihtiyacınız varsa ayrı kaynaklar gerekir.

Türkçe ile Yunanca: Yan Yana 600 Yıl

Anadolu’da Türkler ve Yunanlılar yüzyıllarca yan yana yaşadı. Bu temas iki dile karşılıklı kelime kazandırdı. Türkçe’ye Yunanca’dan giren kelimeler kalabalıktır:

“liman” – Yunanca “limeni” (limen)
“kilise” – Yunanca “ekklesía”
“avlu” – Yunanca “aulé”
“anahtar” – Yunanca “anoichtéri”
“kestane” – Yunanca “kástana”
“karpuz” – Yunanca “karpos”
“defne” – Yunanca “dáfni”
“trampet” – Yunanca yoluyla Latin’den
“haritay – Yunanca “chartis”
“fasulye” – Yunanca “fasoli”
“banyo” – Yunanca “balaneion” (Latin üzerinden)
“körfez” – Yunanca “korfos”
“sünger” – Yunanca “spóngos”

Yunanca’ya Türkçe’den giren kelimeler de çoktur. Bir Yunan’a “yoğurt” derken aslında “γιαούρτι” (yiaúrti) demektir; aynı kelime aynı anlamı taşır. Diğer örnekler: “καφές” (kahve), “ντουβάρι” (duvar), “μπαξές” (bahçe), “τζάμι” (cami), “μπακλαβάς” (baklava), “κιοφτές” (köfte), “γιακάς” (yaka), “φασόλι” (fasulye).

Bu yoğun karşılıklı alışveriş Türkçe konuşana Yunanca’yı kısmen tanıdık kılar; bir Yunanca metinde gördüğünüz bazı kelimeler beklenmedik şekilde tanış çıkar.

Cinsiyet ve Hal

Yunanca üç cinsiyet (eril, dişil, nötr) ve dört hal (yalın, iyelik, suçlayıcı, seslenme) sistemi taşır. Eski Yunanca’nın altı haline göre azaltılmış bir sistemdir.

ο άνδρας (eril, yalın – “adam”)
η γυναίκα (dişil, yalın – “kadın”)
το παιδί (nötr, yalın – “çocuk”)

Tanımlık her cinsiyet ve hal için değişir. Bir Yunanca cümleyi okurken tanımlığa bakarak ismin cinsiyetini ve halini anlayabilirsiniz.

Pratik Senaryolar

Yunanistan turizmi. Atina, Selanik, Santorini, Mikonos, Girit Türk turistlerin yakın komşu olarak ulaşabildiği destinasyonlar. Vize gerekmiyorsa kolay bir kaçamak. Otel, restoran, müze iletişimi için makine çevirisi kullanılır.

Adalar üzerinden geçiş. Kuşadası-Sisam, İzmir-Sakız (Chios), Çeşme-Sakız, Ayvalık-Midilli (Lesvos) gibi günü birlik feribot rotalarında Türk vatandaşları için Yunanca temel diyalog ihtiyacı.

Aile ve göç bağları. 1923 nüfus mübadelesi sonrası Türkiye’den Yunanistan’a, Yunanistan’dan Türkiye’ye geçen aileler. Bu ailelerin torunları arasında karşılıklı akrabalık bağları sürer; aile araştırmaları için Yunanca belgelere erişim gerekir.

Akademik araştırma. Bizans tarihi, Osmanlı tarihi, Anadolu arkeolojisi, Helen-Türk dilbilim çalışmaları için Yunanca kaynaklara erişim önemlidir.

Mülk ve miras işleri. Yunanistan’da geçmişten kalan mülk hakları, miras davaları, vatandaşlık başvurularında Yunanca resmi belgeler ortaya çıkar. Yeminli tercüman gereklidir ama belgelerin ne dediğini anlamak için makine çevirisi yardımcı olur.

Ortodoks Hristiyan kilisesi metinleri. Bizans dönemi dini metinler, Ekümenik Patrikane belgeleri Yunanca’dır. Akademik veya kişisel ilgi için makine çevirisi başlangıç sunar.

Sıkça Sorulanlar

Aksanlı harfler doğru çıkıyor mu? Evet, modern Yunancanın tek aksan işareti (tonos: ά, έ, ή, ί, ό, ύ, ώ) doğru görünür.
Sesli okuma var mı? Evet, standart Atina aksanıyla.
Klasik Yunanca destekleniyor mu? Hayır, çıktı modern Yunancadır. Klasik metinler için ayrı kaynak gerekir.
Kıbrıs Yunancası farklı mı çıkıyor? Çıktı standart Yunanistan Yunancasıdır. Kıbrıs Yunancası lehçe olarak farklılıklar gösterir ama yazılı dil aynıdır.
Karakter sınırı? 5000 karakter.