Bulgarca’ya bakan Türkçe konuşan biri, beklenmedik bir tanışma yaşar. Bulgaristan ile Türkiye arasındaki uzun komşuluk diller arasında derin bir kelime alışverişi yaratmıştır. Bir Bulgarca metinde “kebap” (кебап), “yoğurt” (кисело мляко ama “йогурт” da var), “köfte” (кюфте), “rakı” (ракия), “lokum” (локум) gibi kelimelerle karşılaşırsınız. Bu yakınlık çeviriyi ilginç kılar.
Bulgarca Kiril alfabesi kullanır. Aslında modern Kiril alfabesi 9. yüzyılda Bulgaristan’da geliştirilmiştir; Sırp Aziz Kiril ve Metodi’nin geliştirdiği Glagolitik yazıdan evrilen sistem önce Bulgaristan’da yerleşti, oradan Rusya’ya yayıldı. Yani Kiril alfabesinin “anavatanı” Bulgaristan’dır.
Bulgarca alfabesi 30 harftir; Rusça ile büyük örtüşme vardır ama bazı farklar mevcut:
Türkçe konuşan biri bir kez Kiril alfabesini öğrendiğinde Bulgarca okumaya başlamak günler meselesi.
Bulgarca diğer Slav dillerinden ayrılan birkaç özellik taşır. En çarpıcısı: hal sistemi neredeyse tamamen kaybolmuştur.
Rusça, Lehçe, Çekçe gibi Slav dillerinde isimler 6-7 hal alır. Bulgarca’da isim çekimi yok denecek kadar azdır; haller çoğunlukla edatlarla ifade edilir. Bu özellik Bulgarca’yı Türkçeye çevirmeyi diğer Slav dillerinden daha basit hale getirir; motorun karmaşık hal eklerini doğru seçmesine gerek kalmaz.
Bulgarca’nın bir başka özelliği: tanımlık vardır ve kelimenin sonuna eklenir. Türkçeye uzak bir mantık ama Romence ile paylaşılır:
Tanımlık kelimenin sonuna ek olarak gelir, başına değil. Bu özellik Bulgaristan’ın Balkan Dil Birliği (Sprachbund) ile paylaştığı bir mirastır; Romence ve Arnavutça da benzer mantık kullanır.
Bulgaristan 1396’dan 1878’e kadar Osmanlı yönetimi altında kaldı. Bu dönem Bulgaristan dilinde derin izler bıraktı. 19. yüzyılda Bulgar millet kimliğini inşa eden hareket, dilden Türkçe kelimeleri temizlemeye çalıştı. Bazı kelimeler Slav köklü alternatiflerle değiştirildi; ama pek çoğu hâlâ Bulgarca’da yaşar.
Türkçe’den Bulgarca’ya geçen kelimeler:
Bulgaristan’daki Türk azınlık (yaklaşık 600.000 kişi) Türkçe konuşmayı sürdürür; iki dilin günlük temas alanı bugün hâlâ canlıdır.
Bulgaristan’a göç ve geri dönüş. 1989 sonrası Bulgaristan’dan Türkiye’ye gelen göçmenler Türk vatandaşlığı aldı; bir kısmı çift vatandaş olarak Bulgaristan ile bağını sürdürdü. Emeklilik, miras, mülk satışı işlemleri için Bulgaristan’da Bulgarca belgeler ortaya çıkar.
Sınır ötesi ticaret. Edirne-Kapıkule sınır kapısı Avrupa’ya açılan en yoğun kara sınırlarından biri. Türk nakliye firmaları, Bulgar tedarikçilerle çalışan ihracatçılar için Bulgarca yazışma günlük gereklilik.
AB üyeliği nedeniyle yatırım. Bulgaristan’ın 2007’de AB’ye girişi sonrası Türk firmalarının Bulgaristan’da yatırım yapması arttı. Şirket kuruluşu, vergi kaydı, çalışma izni belgelerinde Bulgarca çeviri devreye girer.
Tatil ve hafta sonu turları. Sofya, Plovdiv, Bansko, Karadeniz kıyısı (Burgaz, Varna) Türkler için ulaşılabilir destinasyonlar. Vize gerekmiyor, mesafe yakın. Otel rezervasyonları, restoran iletişimi için makine çevirisi pratiktir.
Akademik araştırma. Bulgar tarihi, Osmanlı’nın Balkan politikası, Bulgaristan Türkleri tarihi, Slav-Türk dilbilim çalışmaları için Bulgarca kaynaklara erişim gerekir.
Güneydoğu Avrupa enerji koridoru. TANAP, TurkStream gibi enerji projelerinde Bulgaristan ile teknik yazışmalar Bulgarca yapılabilir. Bu sektörde profesyonel çevirmen tercih edilir; makine çevirisi ön anlam için kullanılır.