Türkçeden Arapça’ya çeviri ilk bakışta zor görünür. Latin alfabesinden Arap alfabesine geçiş, soldan sağa yazımdan sağdan sola yazıma dönüş, Türkçenin eklemeli yapısının Arapça’nın kök-türetim sistemine uyum sağlaması. Ama tüm bu zorluğun altında bir kolaylık vardır: Türkçedeki binlerce kelime zaten Arapça kökenlidir. Çeviri sırasında çıktıdaki pek çok kelime Türk okuruna tanıdık gelir.
Türkçeye Arapça’dan giren kelimelerin yoğunluğu hem yararlı hem de yanıltıcı olabilir. Yararlı çünkü çıktıyı kontrol ederken kelimeleri tanırsınız. Yanıltıcı çünkü bazı kelimeler Türkçede anlam değiştirmiştir; orijinal Arapça’da farklı kullanım vardır.
Türkçede ve Arapça’da aynı anlamı koruyan kelimeler:
Türkçede anlam kaymış olanlar dikkat ister:
Çeviri motoru bu farkları büyük ölçüde tanır. Tek kelime çevirilerinde hata olasılığı yüksek; cümle içinde bağlamla çevirmek doğru sonuç verir.
Türkçenin eklemeli yapısı Arapça’nın kök-türetim sistemine farklı bir mantıkla bağlanır. “Kitaplarımdan” Türkçe’de tek kelimedir:
Arapça’ya çevrilirken birden fazla parçaya dağılır: “min kutubī” (من كتبي). “Min” ayrılma edatı, “kutub” kitaplar (kitāb’ın çoğul kalıbı), “-ī” sahiplik son eki (“benim”). Türkçe’de tek kelimede taşınan dört bilgi Arapça’da üç parçaya yayılır.
Arapça çoğul kalıpları Türkçe konuşana yabancı gelir. Tekil kitāb, çoğul kutub. Tekil kalam (kalem), çoğul aklām. Bu kalıp değişimleri (broken plurals) Arapça’nın özelliğidir; Türkçe gibi eklemeyle değil, kelime içindeki ünlüleri değiştirerek çoğul yapılır.
Türkçede cinsiyet ayrımı yok. Arapça her ismi eril veya dişil sınıfa atar. Bu fark çeviride sorun yaratabilir.
“Doktor geldi” cümlesi Arapça’ya:
Fiil bile cinsiyete göre değişir: “jā’a” (eril) ve “jā’at” (dişil) ayrımı.
Motor çoğunlukla eril seçer. Türkçe metninize “kadın” veya “erkek” gibi belirteç eklemek motoru yönlendirir.
Türkçeden Arapça’ya çevirilen iş yazışmasında selamlama önemlidir. Türkçedeki “Sayın Müdür” gibi açılış Arapça’da uzayabilir:
E-posta açılışında “Selam” cümlesi yerine “Esselamü aleyküm” formel başlangıç olabilir; çıktı bu seçimi yapar veya yapmaz, bağlama göre değişir. Çok resmi metinlerde Arapça’nın klasik formel kalıpları (besmele, hamdele) kullanılabilir; iş yazışmasında bu kalıplar genelde tercih edilmez.
Kapanış: “Saygılarımla” karşılığı en çok مع التقدير (ma’a at-taqdīr) veya مع تحياتي (ma’a taḥiyātī) olarak çevrilir.
Arapça’nın bir özelliği var: yazılı dil tüm Arap ülkelerinde ortaktır (Modern Standart Arapça, MSA), konuşma dili (lehçeler) ülkeden ülkeye çok farklılaşır. Çeviri motoru MSA üretir.
Bu çıktı Mısır, Suudi Arabistan, Ürdün, Suriye, Lübnan, Tunus, Fas, Cezayir, Irak, Sudan, Yemen ve diğer Arap ülkelerinin tümünde anlaşılır. Ancak günlük konuşma dilinde farklı olabilir. Mısır’lı bir arkadaşa WhatsApp yazıyorsanız resmi MSA çıktısı doğru ama günlük dilden uzak duyulur.
Pratik kural: resmi yazışma için MSA çıktısı yeterli; günlük sohbet için yerel lehçe bilen birinin desteği gerekir.
Suriyeli ve Iraklı komşularla iletişim. Türkiye’de yaklaşık 3,5 milyon Suriyeli yaşar; Iraklı, Filistinli vatandaşlar da büyük topluluklar oluşturur. Komşuluk, iş, eğitim bağlamında Türkçeden Arapça’ya çeviri günlük araç. Mahalle iletişimi, kira sözleşmesi, hastane ziyareti gibi durumlarda makine çevirisi pratik.
Körfez ülkeleriyle iş. BAE, Suudi Arabistan, Katar, Kuveyt’le ticarette İngilizce yaygındır ama bazı resmi belgeler Arapça istenir. İhale dokümanları, sertifika tercümeleri, sözleşme taslakları için Türkçeden Arapça’ya çeviri yapılır. Resmi onay için yeminli tercüman gerekir.
Hac ve umre. Mekke ve Medine seyahatleri için temel diyaloglar Türkçeden Arapça’ya çevrilerek hazırlanır. Otel rezervasyonu, taksi, alışveriş, restoran cümleleri için makine çevirisi yeterli.
Web sitesi yerelleştirme. Türk e-ticaret siteleri Arap pazarına açılmak için sitelerini Arapça’ya yerelleştirir. Ürün açıklamaları, kategori isimleri, müşteri hizmetleri metinleri için Türkçeden Arapça’ya çeviri standart bir adımdır.
Tıbbi turizm. Türkiye Arap ülkelerinden ciddi sayıda hasta çekiyor; estetik cerrahi, saç ekimi, diş tedavisi alanlarında. Hastane web siteleri, broşürler, hasta bilgilendirme metinleri için Türkçeden Arapça’ya çeviri yaygın iştir.
Eğitim ve öğrenci hareketi. Türkiye’ye Suudi Arabistan, Mısır, Cezayir gibi ülkelerden gelen öğrenciler için Türkiye belgelerinin Arapça çevirisi gerekir. Diploma, transkript, öğrenci belgeleri yeminli tercüman gerektirir.